close

  • Polsce – służyć, Europę – tworzyć, Świat – rozumieć

     

  • UDZIAŁ POLSKI W PRACACH OECD

  •  

    Bilans uczestnictwa Polski w codziennym funkcjonowaniu Organizacji i naszą w niej pozycję kształtuje łączny wysiłek zarówno paryskiej placówki - Stałego Przedstawicielstwa RP przy OECD - jak i przede wszystkim mających zasadnicze znaczenie licznych podmiotów krajowych: ministerstw i innych instytucji rządowych, instytutów naukowych, indywidualnych konsultantów, wykładowców. W Placówce, jako aktywnym pośredniku, łączniku z krajowymi instytucjami, ogniskuje się współdziałanie kraju z Organizacją, jednakże jej rola w przypadku OECD jest odmienna i większa aniżeli jej odpowiedników przy innych organizacjach i instytucjach międzynarodowych. W szeregu organów bowiem - od Rady i jej Komitetów (z Wykonawczym na czele) reprezentują swe kraje wyłącznie - odpowiednio - Stały Przedstawiciel, jego Zastępca i niżsi stopniem dyplomaci, akredytowani przy Organizacji. O ile Stali Przedstawiciele odgrywają przez udział w Radzie kluczową rolę w sterowaniu pracami Organizacji, o intensywności i jakości naszej specjalistycznej współpracy decyduje jednak udział delegatów krajowych w pracach blisko 200 organów OECD różnego szczebla (nie tylko w samych sesjach).

     

    Polska od początku swego członkostwa aktywnie uczestniczy w pracach Komitetów i Grup Roboczych OECD oraz włącza się w podejmowane przez Organizację inicjatywy. Zasięg tematyczny poruszanych zagadnień obejmuje całość problematyki ekonomiczno-społecznej, a w odniesieniu do niej dotyczy prawie wszystkich aspektów i dziedzin aktywności administracji państwowej szczebla rządowego i samorządowego. Przedstawiciele Polski biorą udział we wszystkich pracach OECD, zwłaszcza związanych z realizacją tematów horyzontalnych, dotyczących reformy regulacji, nowej gospodarki, w tym handlu międzynarodowego, rolnictwa, konkurencyjności i polityki konsumenckiej, zarządzania w sektorze publicznym i prywatnym, trwałego, zrównoważonego rozwoju, biotechnologii i bezpieczeństwa żywnościowego, powiązań handlu międzynarodowego z inwestycjami i standardami pracy, ochrony środowiska, innowacyjności technologicznej, rozwoju regionalnego. W kręgu naszych zainteresowań pozostają zarówno tradycyjne dziedziny działalności OECD, jak i nowe i interdyscyplinarne tematy.

     

    Negocjacje w sprawie przystąpienia i członkostwo w OECD wywarły pozytywny wpływ na rozwój gospodarki  w Polsce. Szczególną rolę odegrało wykorzystanie naszego udziału w pracach OECD dla wspierania starań o akcesję do Unii Europejskiej. Obecnie szczególnie ważny dla Polski jest glo­balny wymiar działalności OECD, którego znaczenie stale rośnie wraz ze wzrostem współzależności w gospodarce światowej oraz zmianą od maja 2004 r. statusu naszego kraju jako członka UE w globalnej rywalizacji.

     

    Wszystkie formy naszego uczestnictwa w OECD służą wspieraniu rozwoju gospodarki Polski oraz utrwalaniu dobrego wizerunku kraju. Od momentu nawiązania współpracy z Organizacją, a potem po przystąpieniu do niej, szczególne znaczenie miały całościowe i sektorowe przeglądy gospodarcze Polski. Dotychczas dokonano trzynaście takich całościowych przeglądów, zakończonych raportami OECD na temat stanu i perspektyw polskiej gospodarki (ostatni odbył się w lutym 2014 r.). Raporty OECD stanowią dla naszego kraju wartościowy, bezstronny i cieszący się międzynarodową renomą "certyfikat postępu". Traktowane są, podobnie jak w pozostałych krajach członkowskich, jako miarodajne i rzetelne źródło informacji o rozwoju ekonomicznym i jego perspektywach, a także jako istotny wyznacznik dla kształtowania krajowych polityk gospodarczych w wymiarze makroekonomicznym i strukturalnym. Oceny, w tym krytyczne, oraz rekomendacje zawarte w przeglądach są - nie tylko dla rządu - cennym źródłem informacji i inspiracji do dalszych działań. Wagę przeglądów i formułowanych przez Komitet EDRC ocen powiększa fakt, że są one brane pod uwagę nie tylko przez władze państw OECD, ale i międzynarodowe i krajowe publiczne i prywatne instytucje finansowe. Dokonywane też były dla Polski przeglądy sektorowe (edukacja, środowisko, rozwój regionalny, innowacje) i zobowiązań w ramach Kodeksów Liberalizacyjnych OECD, przegląd reformy regulacji, niezwykle wysoko oceniany w OECD, a także przegląd dostosowania do Konwencji o zwalczaniu przekupstwa zagranicznych funkcjonariuszy publicznych w międzynarodowych transakcjach handlowych. Raporty gospodarcze OECD stanowią kompleksową i szczegółową analizę polityki makroekonomicznej, przemian strukturalnych i tendencji rozwojowych w państwach członkowskich. Przeglądy te cechowała zobiektywizowana analiza stanu gospodarki i jej perspektyw, zawierały one (na ogół sprawdzające się) zalecenia i ostrzeżenia. W każdym ponadto omawiano 1-2 tematy specjalne (np. trwały, zrównoważony rozwój, reforma wydatków publicznych, edukacja i szkolenie kadr). 

    Różne - i w różnym stopniu wiążące - zalecenia Organizacji (od wytycznych postępowania, np. w kierowaniu przedsiębiorstwami, aż po konwencje, np. o zwalczaniu przekupstwa zagranicznych funkcjonariuszy publicznych w międzynarodowych transakcjach handlowych), adresowane do ogółu członków lub imiennie do Polski (jak konkluzje z przeglądów) były częstokroć uwzględniane przez rząd w naszej praktyce i polityce gospodarczej, niejednokrotnie ułatwiając przeprowadzenie trudnych zmian. Z kolei pełnoprawny udział w pracach OECD umożliwił nam wpływ nie tylko na kształtowanie pozytywnego wizerunku Polski w oczach inwestorów i kontrahentów zagranicznych (po akcesji poprawiły się notowania Polski na międzynarodowym rynku kredytowym i generalnie jej wiarygodność jako miejsca inwestycji zagranicznych i podmiotu handlu zagranicznego), ale i na negocjowane tu zasady regulacji międzynarodowej wymiany gospodarczej, z wykorzystaniem przewidzianych Konwencją o OECD zasad współpracy państw-członków Organizacji: konsensusu i peer pressure - nacisku równych sobie.

     

    Szczególnie ważne dla Polski są prace OECD mające na celu zbadanie jakości i przejrzystości ustawodawstwa w krajach członkowskich. Doprowadziły one do przyjęcia przez OECD w 1995 r. zaleceń w sprawie podniesienia jakości regulacji rządowych. Podstawowe, uznane przez OECD, zasady obejmują: przestrzeganie praworządności, otwar­tość, przejrzystość i odpowiedzialność instytucji demokratycznych, sprawiedliwość i równość w traktowaniu obywateli, skuteczną i wydajną obsługę, jasne, przejrzyste i wyko­nalne przepisy, zgodność i spójność w tworzeniu różnych dziedzin polityki oraz wysokie standardy postępowania pracowników administracji pań­stwowej. Polska zgłosiła gotowość poddania się przeglądowi, który odbył się w 2002 r. i zakończył pozytywną oceną kierunku zainicjowanych zmian i zdol­ności polskich instytucji do tworzenia dobrego prawa. Raport Sekretariatu OECD z przeglądu dotyczący stanu reformy regulacji w Polsce pt. „Od transformacji po nowe wyzwania w sferze regulacji" opublikowany został także w Polsce w 2002 i zaprezentowany na specjalnej, promocyjnej konferencji prasowej z udziałem ówczesnego Zastępcy Sekretarza Generalnego OECD.

     

    Polska uczestniczyła także w wypracowaniu przyjętego w maju 1999 r. zbioru standardów i wytycznych, określonych jako Zasady nadzoru korporacyjnego OECD oraz w pracach nad ich rewizją zakończonych w 2004 r. Zasady, kierowane przede wszystkim do spółek znajdujących się w obrocie publicznym, są pierwszą międzynarodową próbą sformułowania najistotniejszych elementów systemu efektywnego nadzoru korporacyjnego. Uważa się jednak, że mogą być one użytecznym narzędziem doskonalenia ram nadzoru korporacyjnego również w spółkach niepublicznych oraz w przedsiębiorstwach państwowych. Dobre zarządzanie, a więc „dobre rządzenie" na szczeblu przedsiębiorstw, ma podstawowe znaczenie dla właściwego wykorzystania kapitału oraz stanowi czynnik budowy zaufania zarówno dla inwestorów krajowych, jak i zagranicznych. Wobec dużego ich znaczenia dla kształtowania praktyki nadzoru korporacyjnego, wydana została przez Ministerstwo Skarbu Państwa polskojęzyczna wersja Zasad, która została udostępniona szeroko w kręgach gospodarczych. Zasady zostały poddane szerokiej dyskusji, w wyniku której środowiska polskich przedsiębiorców wypracowały własny stosowny kodeks, oparty na rozwiązaniach OECD.

     

    Dla Polski duże znaczenie mają prace OECD dotyczące zwalczania korupcji. Konwencja OECD o zwalczaniu przekupstwa zagranicznych funkcjonariuszy publicznych w międzynarodowych transakcjach handlowych którą podpisało 38 państw, w tym Polska, weszła w życie 15 lutego 1999 r. Konwencja wraz z poprawionym i uzupełnionym tekstem Rekomendacji Rady w sprawie dalszego zwalczania przekupstwa zagranicznych funkcjonariuszy publicznych w międzynarodowych transakcjach handlowych z 2009 r. oraz Rekomendacjami Rady w sprawie srodków podatkowych w celu dalszego zwalczania przekupstwa zagranicznych funkcjonariuszy publicznych w międzynarodowych transakcjach handlowych z 2009 r., zobowiązuje państwa, które ją podpisały, do przyjęcia wspólnych reguł i karania przedsiębiorstw oraz osób fizycznych biorących udział w procederze korupcji. Polska ratyfikowała Konwencję 8 września 2000 r. W lutym 2001 r. dokonano na forum OECD pierwszej pozytywnej oceny realizacji postanowień Konwencji przez Pol­skę. Druga faza tego przeglądu odbyła się w styczniu 2007 r. i objęła - oprócz samego prawa - także stosowanie w praktyce postanowień Konwencji o zwalczaniu przekupstwa zagranicznych funkcjonariuszy publicznych w międzynarodowych transakcjach handlowych.

     

    Dramat 11 września wykazał, że zagrożenia związane z globalizacją mogą dotyczyć nie tylko gospodarki, lecz także wiązać się z innymi potencjalnie negatywnymi konsekwencjami otwarcia, takimi jak zorganizowana przestępczość i terroryzm międzynarodowy. Polska systematycznie zacieśnia więzi z ważną instytucją, która pod auspicjami OECD podjęła problem walki z terroryzmem międzynarodowym przez ograniczenie jego finansowych podstaw. Jest to Finansowa Grupa Zadaniowa ds. Prania Brudnych Pieniędzy (Financial Action Task Force on Money Laundering - FATF), w której skład wchodzi 29 państw oraz Komisja Europejska i Rada Współpracy Zatoki Perskiej. Powołana w 1989 r. Grupa koncentrowała swoje wysiłki początkowo na działaniach mających na celu ochronę systemu światowych finansów przed międzynarodową przestępczością zorganizowaną. Wypracowała wiele uni­wersalnych zasad i mechanizmów zapobiegania i przeciwdziałania praniu brud­nych pieniędzy. Na nadzwyczajnej sesji w Waszyngtonie w październiku 2001 r., poświęconej finansowaniu terroryzmu, Grupa rozszerzyła mandat swego dzia­łania, stawiając sobie zadanie zapobiegania finansowaniu międzynarodowego terroryzmu w warunkach zwiększonej liberalizacji światowego systemu finansowego i swobodnego przepływu kapitałów w skali globalnej. Jej działalność we współpracy z OECD wnosi istotny wkład w przywracanie stabilności i zaufania w gospodarce światowej, stojącej w obliczu wielu nowych zagrożeń. Coraz szersza współpraca Polski z Grupą doprowadziła do znowelizowania polskiej ustawy o praniu brudnych pieniędzy pod kątem Ośmiu zaleceń specjalnych FATF dotyczących finansowania terroryzmu. Należymy również do 120 kra­jów, które dokonały samooceny skuteczności podejmowanych środków walki z finansowaniem terroryzmu. Dzięki wysiłkowi legislacyjnemu i operacyjnemu Polsce udało się zbliżyć do standardów przyjętych i stosowanych przez kraje FATF. Przystąpienie Polski do tzw. Grupy Egmont, będącej nieformalnym ugrupowaniem organów nadzoru finansowego, było krokiem przybliżającym włącze­nie naszego kraju do FATF. Polska nie jest członkiem FATF, jednakże uczestniczy w pracach Specjalnego Komitetu Rady Europy MONEYVAL, zajmującego się oceną zwalczania procederu prania brudnych pieniędzy i finansowania terroryzmu w 27 państwach Europy Środkowo-Wschodniej. Władze MONEYVAL (Biuro Zarządzające, w skład którego wchodzi także przedstawiciel Polski z Ministerstwa Finansów - GIIF), mogą brać udział w spotkaniach FATF. Polska wciąż podejmuje starania o przyjęcie do FATF.

     

    Jednym z ważniejszych celów działań Polski na forum OECD w naszej dotychczasowej obecności w Organizacji było dążenie do wykorzystania członkostwa jako ważnego czynnika zacieśniania współpracy w sto­sunkach dwustronnych z państwami Europy Środkowej i Wschodniej, nie bę­dą­cych członkami tej Organizacji. Dzięki postawie polskich przedstawicieli, nasz kraj w coraz większym stopniu postrzegany jest jako rzecznik interesów krajów w procesie transformacji systemowej, w tym zwłaszcza naszych wschodnich i południowych sąsiadów, w ich dążeniach do zbliżenia się z OECD i strukturami państw zachodnich. Przyczyniły się do tego zwłaszcza nasze zabiegi na rzecz podjęcia i zacieśnienia współpracy Organizacji z państwami nieczłonkowskimi, zwłaszcza Ukrainą, Słowacją (na etapie przed akcesją do OECD) i państwami bałtyckimi, i - ogólniej - na rzecz utrzymania kontaktów i pomocy OECD państwom w transformacji. Szczególne znaczenie miała pomoc Polski dla krajów będących w okresie przedakcesyjnym, polegająca zarówno na dzieleniu się doświadczeniami, jak i udzielaniu politycznego poparcia tym krajom, których starania o członkostwo mają wystarczające uzasadnienie w reformach politycznych i gospodarczych. Wspomaganie prorynkowych przemian w krajach nasze­go regionu jest także ważnym elementem stabilizacji gospodarczo-politycznej krajów Europy Środkowej i Wschodniej. OECD nawiązała - po zawarciu, nie bez polskiego wstawiennictwa, niezbędnej w tym celu umowy o przywilejach i immunitetach - konkretną współpracę z Ukrainą (warunki inwestycji zagranicznych, w perspektywie - przegląd gospodarki). Uruchomiła, w wyniku nacisku również państw nordyckich i Irlandii, udany program bałtycki, zakończony w 2004 r. po przystąpieniu objętych nim republik do UE. Udzielała pomocy przedakcesyjnej Słowacji (m.in. w dziedzinie reformy emerytalnej, przy wkładzie Polski), która - znowu przy aktywnym polskim wsparciu i pomocy w przełamaniu wielu trudności - została w końcu przyjęta w poczet członków OECD. Polska uczestniczyła też w programie współpracy OECD z Rosją (konferencje ministrów przemysłu i handlu państw G7/8 i państw reformujących się, tzw. proces Münster).

     

    Polska popiera wysiłki Organizacji na rzecz wypracowania ogólnych zasad wspierania przez państwa OECD procesów rozwojowych w krajach rozwijających się. Główną płaszczyzną współdziałania krajów wysoko rozwiniętych na tym polu jest Komitet Pomocy Rozwojowej (Development Assistance Committee - DAC), do  którego Polska przystąpiła w październiku 2013 r. Rozwiązania prezentowane w ramach DAC oraz przyjmowane tu uzgodnienia posłużyły jako wzór w pracach MSZ na rzecz utworzenia krajowego systemu pomocy rozwojowej, które uwieńczone zostały przyjęciem przez Rząd w dniu 21.10.2003, "Strategii polskiej współpracy na rzecz rozwoju" oraz powołaniem w 2005 r. Departamentu Współpracy Rozwojowej w MSZ, a także są brane pod uwagę przy tworzeniu kolejnych planów pomocy rozwojowej. 

     

    Nowym wyzwaniem dla OECD są konsultacje z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego, podejmowane wobec rosnącego uwrażliwienia społeczeństw na skutki globalizacji i wynikającej stąd coraz większej aktywności organizacji pozarządowych. OECD - a z nią poszczególne kraje członkowskie w tym Polska - promuje regularne formy konsultacji, wychodzące poza tradycyjne kontakty ze związkami zawodowymi i organizacjami pracodawców. W ocenie Polski w pełni zasadne jest, aby promowane przez OECD zasady przejrzystości procesu decyzyjnego jako element dobrego zarządzania miały także szerokie zastosowanie w jej codziennej działalności. Cenna jest także inicjatywa Sekretariatu OECD na rzecz zbliżenia z parlamentami narodowymi, które są szczególnymi reprezentantami opinii własnych społeczeństw, wywierającymi jednocześnie bezpośredni wpływ na kształtowanie polityki w niemal wszystkich dziedzinach będących przedmiotem zainteresowania organizacji. W corocznych spotkaniach organizowanych przez Sekretariat OECD biorą także aktywny udział polscy senatorowie i posłowie. OECD jako organizacja międzynarodowa w wielu sprawach zasięga opinii przedstawicieli kół biznesu i związków zawodowych. Przy OECD funkcjonuje specjalne ciało doradcze:  biznesu  (BIAC - Komitet Doradczy Biznesu i Przemysłu) oraz związków zawodowych (TUAC - Komitet doradczy Związków Zawodowych), których członkami są także odpowiednie polskie organizacje.  Komitety te  aktywnie uczestniczą w pracach prowadzonych na forum Organizacji w takich m.in. sferach jak np. walka z bezrobociem i programy aktywnego zatrudniania, problematyka przekupstwa, reforma systemu ochrony zdrowia, czy też handel międzynarodowy. 

     

    Od początków naszego członkostwa w OECD Polska była nie tylko świadkiem, ale i aktywnym uczestnikiem podejmowanych prób reformy Organizacji i jej struktury. Genezę najnowszej fali reformy OECD należy wiązać z sesją ministerialną Rady OECD w 1996 r., na której wezwano do przyspieszenia procesu zmian strukturalnych w Organizacji, w szczególności przez przyjęcie bardziej rygorystycznego ustalania priorytetów i zainicjowanie reform zarządza­nia i metod pracy Organizacji. Dyskusje te w tamtym okresie przyniosły cenne propozycje (zawarte np. w raporcie P. Vinde na temat struktury komitetów OECD z 1999 r., czy raporcie Kimona Valaskakisa z 1999 r. w sprawie podejmowania decyzji w OECD), które w większości nie zostały niestety zrealizowane. Wykorzystuje się je niemniej na dalszych etapach prac. Nadrzędnym również w ocenie Polski, celem prac nad reformą jest zwiększenie efektywności OECD i adaptacja jej zadań i struktury do współczesnych potrzeb tak, aby nie tracąc swych zalet dla państw członkowskich mogła odegrać znacznie większą, jeśli nie centralną rolę w sterowaniu procesami globalizacji. Ambicją wielu państw i często postulowanym celem reformy jest właśnie zwiększenie jej użyteczności dla formułowania polityk w erze globalizacji. OECD powinna też znaleźć odpowiednie miejsce w architekturze współczesnego globalnego sys­temu wielostronnego, zwłaszcza wobec Banku Światowego, MFW, WTO i syste­mu NZ oraz regionalnych organizacji, takich jak regionalne banki rozwoju. Dzięki licznym walorom, takim jak zdolność analizowania problemów o charakterze interdyscyplinarnym i oddziaływania na kraje nieczłonkowskie, Organizacja mogłaby nie tylko być, jak dotychczas, intelektualnym zapleczem G-7/G-8, lecz także wnosić znacznie większy wkład w globalne rządzenie. Zmiany w tym kierunku umocniłyby również zdolność szybkiego reagowania i funkcje operacyjne, zwiększając jej rolę i polityczne znaczenie.

     

    Polska z pozycji dojrzałego członka OECD uznaje nie tylko za swoje uprawnienie, ale i obowiązek, aktywne od­dzia­ływanie na proces reformy, w tym systemu podejmowania decyzji w Organizacji, idące w kierunku usprawnienia procesu dochodzenia do konsensusu (oraz elastycznego podejścia do podejmowania de­cyzji we wspólnie uzgodnionych sprawach administracyjnych i proceduralnych, związanych z bieżącym zarządzaniem Organizacją), określenia obszarów (dziedzin, zagadnień i dokumentów podstawowych, poczynając od Konwencji i statutów podstawowych organów pomocniczych) wymagających bezwzględnego przestrzegania trybu konsensusu, etapowego podejścia do reformowania procesów decyzyjnych w OECD (przewidującego ograniczony zakres, ściśle określony czas oraz ocenę funkcjonowania nowych rozwiązań jako warunek ich utrzymania lub rozszerzania).

     

    Polska jako pierwszy z krajów członkowskich OECD, wskazując na związki między procesem podejmowania decyzji a uprawnieniami i praktyką jej głównych organów, opowiedziała się za jednoznacznym określeniem roli sesji ministerialnych Rady i Komitetu Wykonawczego OECD na sesji specjalnej. Celo­wość pogłębionej dyskusji nad sesjami ministerialnymi wynika zarówno ze zna­nych niedostatków utrzymywania status quo, a więc sytuacji, w której całość procesu przygotowań począwszy od ustalenia daty i agendy tych sesji do charakteru do­ku­mentów końcowych pozostaje co roku sprawą otwartą, jak i z potrzeby należyte­go umocowania tych sesji w zreformowanej OECD. Warto podkreślić, że zapoczątko­wana z inicjatywy Polski debata nad sesjami ministerialnymi, m. in. na forum Komitetu Wykonawczego, stała się częścią procesu reformy OECD.

    Reasumując, Polska obecnie jest już państwem dojrzałym, posiadającym w Organizacji wyraziste priorytety polityczne i ekonomiczne, takie m.in. jak zacieśnianie współpracy z krajami w okresie przejściowym Europy Środkowo-Wschodniej, przeciwstawianie się ograniczaniu roli małych i średnich państw w OECD, powiększanie potencjału „szybkiego reagowania" OECD na nowe wyzwania (ekonomiczne skutki i przeciwdziałanie terroryzmowi, handel międzynarodowy, system ochrony zdrowia, itd.) czy stabilizowanie budżetu Organizacji. W tym okresie Polska zdołała wypracować sobie w OECD solidną pozycję, zjednać szacunek i sympatię. Należy podkreślić, że walnie przyczynił się do tego wypracowany mechanizm koordynacyjny („Trójka" złożona z przedstawicieli resortów spraw zagranicznych, gospodarki i finansów, spotkania Zespołu Międzyresortowego ds. OECD, z udziałem Stałego Przedstawiciela RP przy Organizacji).

    Bez wątpienia wypracowana solidna pozycja Polski w OECD przyczyniła się pośrednio do powodzenia naszych wysiłków ku akcesji do UE. Biorąc przykład choćby z aktualnych państw UE, nie należy OECD - pierwszej organizacji integracyjnej, do której nas przyjęto - lekceważyć po wejściu do Unii. OECD, a właściwie już system OECD, pozostanie przecież dogodną platformą monitoringu światowej, europejskiej i własnej sytuacji gospodarczej, kuźnią zasad i wytycznych postępowania w międzynarodowych stosunkach gospodarczych i zaleceń w sferze polityki gospodarczo-społecznej, głównie dla państw członków, a także miejscem mniej oficjalnego dialogu z  innymi państwami.

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: